Yaz turizminin hareketlenmesiyle birlikte Ege ve Akdeniz sularında biyolojik ve hayati bir tehdit alarm vermeye başladı. Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e giriş yapan Hint Okyanusu kökenli istilacı gümüş yanaklı balon balığı (Lagocephalus sceleratus), başta Türkiye ve komşu Yunanistan sahilleri olmak üzere tüm kıyı şeridinde ciddi bir halk sağlığı riskine dönüştü. Atina yakınlarında denize giren bir vatandaşın bu zehirli tür tarafından ısırılarak hastanelik olması tehlikenin ulaştığı boyutları bir kez daha gözler önüne serdi.
Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Rıza Köşker, bu istilacı türün Doğu Akdeniz ve Güney Ege’de tamamen kalıcı hale geldiğini vurguladı. Deniz suyunun ısınması ve doğal avcıların bulunmaması nedeniyle hızla yayılan balon balığı, taşıdığı ölümcül nörotoksin sebebiyle denizlerimizin en tehlikeli canlısı kabul ediliyor.
Panzehiri Olmayan Ölümcül Tehlike: Tetrodotoksin (TTX)
Gümüş yanaklı balon balığı türünü ölümcül kılan en büyük faktör, vücudunda barındırdığı Tetrodotoksin (TTX) adlı güçlü nörotoksindir. Uzmanların açıklamalarına göre bu zehir renksiz, kokusuz ve ısıya karşı son derece dayanıklıdır. Balığı pişirmek, kızartmak, haşlamak ya da dondurmak zehrini kesinlikle yok etmez. Dolayısıyla bu balığın amatör balıkçılar tarafından temizlenerek tüketime uygun hale getirilmesi imkansızdır.
Sinir ve kas sistemini felç eden TTX zehri; ağız çevresinde uyuşma, karıncalanma, kas güçsüzlüğü ve solunum yetmezliği yaratarak nihayetinde ölümle sonuçlanan ağır zehirlenmelere yol açmaktadır. Zehir balığın sadece etinde ve iç organlarında değil derisinde de bulunduğu için, açık yarası olan kişilerin bu balığa temas etmesi bile teorik olarak büyük bir risk taşımaktadır.
Türkiye’de En Çok Hangi İllerde Görülüyor?
Yapılan bilimsel izleme çalışmalarına göre, sıcak deniz sularını seven balon balığı popülasyonu Türkiye’de en yoğun olarak Akdeniz ve Güney Ege kıyılarında kümeleniyor. Doç. Dr. Köşker, tatilcilerin ve kıyı balıkçılarının en çok dikkat etmesi gereken illeri sırasıyla Antalya, Muğla, Mersin, Adana ve Hatay olarak sıraladı.
Türkiye, Doğu Akdeniz havzasında Suriye ve Lübnan ile birlikte maalesef en fazla balon balığı zehirlenmesi vakası yaşayan üç ülkeden biri konumunda bulunuyor. Tehlike sadece kıyı şehirleriyle de sınırlı kalmıyor; geçmişte balığın yanlış tanınması ya da taşınması sebebiyle Antalya ve Hatay’ın yanı sıra Van gibi iç bölgelerde de ölümcül zehirlenme vakaları kayıtlara geçti.
Uzmanlar, mevzuatta amatör balıkçılar için bu türün tüketilmemesi ve taşınmaması yönünde net yasal uyarıların eklenmesi gerektiğini belirtiyor. Kıyılarımızda sadece balon balığı değil; aslan balığı, uzun dikenli deniz kestanesi ve çizgili kedi balığı gibi diğer istilacı zehirli türlerin de arttığı bildirilerek, vatandaşların tanımadıkları deniz canlılarına kesinlikle dokunmamaları çağrısı yapılıyor.