Çekmecenizde duran sıradan bir koli bandı, açıldığı sırada sadece kulak tırmalayan bir ses çıkarmıyor; aynı zamanda ses hızını aşan mikro çatlaklar ve X-ışınları yayıyor.
Bilim dünyası evrenin derinliklerindeki karanlık maddeyi veya atom altı parçacıkların gizemini çözmek için milyarlarca dolarlık bütçeler ayırırken, günlük hayatta kullandığımız basit bir rulo bant şaşırtıcı sırlarıyla fizikçileri hayrete düşürmeye devam ediyor. Yapılan son araştırmalar, bir koli bandını hızla açtığınızda duyduğunuz o tiz sesin ve karanlıkta fark edilen mavi parıltının arkasında, sandığımızdan çok daha karmaşık ve “hızlı” süreçlerin yattığını ortaya koydu.
Karanlıktaki Gizem: Mavi Işık ve X-Işınları
Bandı rulo yüzeyinden ayırdığınızda ortaya çıkan o zayıf mavi ışık, bilim literatüründe “tribolüminesans” olarak adlandırılıyor. Mekanik bir kuvvetin etkisiyle maddenin kendiliğinden ışık yayması anlamına gelen bu süreçte, yapışkan yüzey rulodan ayrılırken iki yüzey arasında devasa bir yük dengesizliği oluşuyor. Yüzeyler uzaklaştıkça artan voltaj, ani bir elektrik boşalmasına neden oluyor. Bu boşalma çevredeki gaz moleküllerini uyararak o meşhur mavi ışığı, hatta çıplak gözle görülmesi imkansız olan X-ışınlarını açığa çıkarıyor.
Bant Neden “Çığlık Atıyor?”
Koli bandının kendine has o rahatsız edici sesinin kaynağı ise mikroskobik düzeydeki bir hız rekoru. Fizikçiler, yüksek hızlı kameralarla yaptıkları incelemelerde bandın pürüzsüz bir şekilde değil, “yapışma-kayma” adı verilen kesikli sıçramalarla açıldığını keşfetti.
Bandın yapışkan tabakasında, açılma yönüne dik olarak binlerce mikro çatlak meydana geliyor. Bu çatlakların ilerleme hızı o kadar yüksek ki, havada ses hızını aşarak süpersonik bir seviyeye ulaşıyor.
Ses Duvarını Aşan Mikro Çatlaklar
Bandın yüzeyden bu kadar hızlı kopması, yüzeyle bant arasında kısa süreli bir vakum alanı oluşturuyor. Hava bu boşluğu doldurmaya çalışsa da süpersonik hızdaki çatlaklara yetişemiyor. Bu boşluk bandın kenarına ulaşıp dışarıdaki durgun havayla çarpıştığında, arka arkaya gelen zayıf şok dalgaları bizim duyduğumuz o kulak tırmalayan tiz sese dönüşüyor. Yani her paketleme işleminde, aslında farkında olmadan defalarca ses duvarını aşıyoruz.
Bu haber 29 kez okundu.