1995 yılında inşaatı başlayan ve 2010 yılında tamamlanarak hizmete alınan Aydın Adnan Menderes Barajı ve HES, son yıllarda yaşanan iklim değişikliğinin sonucu ve yaz aylarında Çine, Koçarlı ve Söke ovalarının sulama ihtiyacının karşılanması nedeniyle baraj suyunda ciddi oranda düşüş yaşandı.

120 metre baraj gövde yüksekliği bulunan Çine Adnan Menderes Barajı ve HES’in 350 milyon metreküp su tutma hacmi bulunuyor. Baraj ayrıca yıllık 118 GWh elektrik enerjisi üretim kapasitesine sahip.

Barajdan Bu baraj ile 22 bin 358 hektar alan sulanacak, 9 bin hektar arazi taşkın dan korunacaktır.

Barajın yapılış amacı sulama, taşkın koruma ve enerji üretimi olurken, baraj sayesinde Çine ovasında 6 bin 279 ha, Koçarlı Ovasında 13 bin 079 ha ve Söke Ovasında 3 bin ha olmak üzere toplam 22 bin 358 ha tarım arazisi sulaması yapılıyor.

Antik çağdaki adı Marsias çayı

14 yıl önce hizmete alınan Aydın sınırları içinde yapılan Çine Adnan Menderes Barajı ve Hidro Elektrik Santralini besleyen su ihtiyacı ise Muğla sınırlarından karşılanıyor. 1994 yılından önce Muğla-Aydın karayolu olarak kullanılan barajın bulunduğu alan antik çağda Marsias Çayı olarak geçiyor. Barajın su tuttuğu hava içinde 3 bin yıllık yöre halkı tarafından ‘Gelin Geçmez’ köprüsü olarak da bilinen İnce Kemer Köprüsü bulunuyor. İncekemer köprüsü baraj inşaatı esnasında çevresi toprak ve kaya parçaları ile Anıtlar kurulundan bir heyetin gözetiminde doldurularak koruma altına alındı.

Yatağanlı tarih araştırmacısı Tarcan Oğuz, baraj sularının çekilmesi ile 100 yıllık beton köprünün ortaya çıktığını açıkladı. Oğuz, “Bulunduğumuz mevki Yatağan Gökbel Mevki Marsias vadisi. Bu çay da Marsias çayı. Yatağan-Çine ulaşım yolu üzerindeki yaklaşık 100 yıllık köprü Marsias çayının sularının azılmasından dolayı köprü yüzeye çıktı. Daha ileride İncekemer Köprüsü bulunmakta. 2 bin 200 yıllık İncekemer Köprüsü aynı zamanda ‘Gelin Geçmez Köprüsü’ olarak da adlandırılmaktadır. O köprü koruma altına alındı. Bu köprünün koruma altına alınmamasının sebebi tarihi köprü olmamasından kaynaklı” dedi.

Dünyanın dört bir yanından turistleri ağırlayan Bodrum’da yaşanan su krizi, turizm sezonunun zirve yaptığı bir dönemde büyük endişe oluşturuyor. Mumcular Barajı’nın kapanmasının ardından, Bodrum’un su ihtiyacı Geyik Barajı ve yer altı su kaynaklarından karşılanmaya çalışılıyor. Ancak Geyik Barajı’nda da durum parlak görünmezken su seviyesi hızla azalarak yüzde 31’e kadar geriledi. Bu durum, Bodrum’un çeşitli bölgelerinde su kesintilerinin yaşanmasına neden oldu.

Özellikle yarımadanın yüksek kotlarında yer alan Gürece, Bitez ve Çırkan gibi mahalleler, bu kesintilerden en çok etkilenen yerler oldu. Suların akmadığı bu bölgelerde, vatandaşlar günlük yaşamlarını sürdürebilmek için çareyi su depolarını doldurmakta buldu. Bodrum Belediyesi, halkın mağduriyetini en aza indirmek amacıyla hızlı bir şekilde su tankerleriyle kesinti yaşayan mahallelere su taşımaya başladı.

Belediye ekipleri, su taleplerine yetişebilmek için yoğun bir çaba harcarken, vatandaşlar ise kesintilerin bir an önce sona ermesi için yetkililerden acil ve kalıcı çözümler bekliyor.

Krizin ortasında kalan Bodrumlular, sıcak yaz günlerinde temel ihtiyaçlarını karşılamak için tankerlerle gelen suya bağımlı hale geldi. Yaklaşık 25 gündür su sıkıntısı çektiğini belirten bir vatandaş ise, sadece zorunlu ihtiyaçlarını giderebildiklerini onun haricinde temizlik yapamadıklarını belirterek zor durumda kaldıklarını belirtti.

Türkiye genelinde sıcaklığın artması ve yağış ortalamasının düşmesi barajları da etkiledi. Türkiye’nin 3. büyük şehri İzmir’in barajlarında da tehlike çanları çalmaya başladı. Kentin içme suyu ihtiyacını karşılayan Tahtalı Barajı’nda su seviyesi yüzde 28 seviyelerine geriledi. Aynı barajda 2023 yılında doluluk oranı yüzde 39.87 olarak kayıtlara geçerken, bölgede suların çekildiği görüntüler ise görenleri üzdü. Yerleşim yerlerinin iyice ortaya çıktığı barajdaki görüntüler, su tasarrufunu da her zamanki gibi yeniden gündeme getirdi.

Deniz Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, geçen sene yağışların daha fazla olduğunu söyledi. 2020’den sonra ciddi bir kuraklık dönemine girildiğini ifade ederek, “Geçtiğimiz sene 2023 yılında, Türkiye genelinde yüzde 12 gibi fazla yağdı. Çok güzel bir yağış aldık; ama Güneybatı Ege yağış almadı maalesef. İşte bu nedenden dolayı su açısından hem tarım hem kullanma suyu açısından biraz zorluk çekiyoruz” dedi.

“Son yılların en düşük seviyesi”

Tahtalı Barajı’nın son verilerine değinerek dikkatli olunması çağrısını yapan Prof. Dr. Doğan Yaşar, “Kullanma suyu olarak İzmir’de bizim ana barajımız Tahtalı Barajı’dır. 2020’den sonra beklediğimiz gibi ciddi bir kuraklık döneme girdik zaten. 2020 yılında yüzde 12 eksik yağdı, 2021’de yüzde 9 eksik yağdı, 2022’de tekrar yüzde 12 eksik yağdı; yani barajlar çok düştü. Şu anda yüzde 28 gibi çok ciddi düşük, son yılların en düşük seviyesindeyiz” diye konuştu.

“İzmir, çok dikkatli olmak zorunda su kullanımında”

Doğan Yaşar, “Yüzde 28, 80 milyon metreküp şu anda Tahtalı’da kullanabilir su var; yani o da iyi bir rakam aslında. Nüfusun artması nedeniyle fakirlik sınırına doğru yanaşıyoruz; ama İzmir 600 metreküple fakirin de fakiri. Bu nedenle İzmir, çok dikkatli olmak zorunda su kullanımında; ama biz bunu maalesef pek bu hassasiyeti belediyede görmüyoruz. Yüzde 70’lerde dolu olan bir Tahtalı Barajı’ndan, 2021’lerde dahi biz hala ısrarla yer altından su çektik. Hep yer altından, hep kuyulardan çektik ki İzmir’in suyunun yüzde 55’i zaten hep yer altından geliyor. Gerek yoktu. Biz bunları yüzde 70 doluyken Tahtalı’dan çekebilirdik; çünkü yüzde 70 doluluk demek bütün suyu Tahtalı’dan çekseniz belki 1,5 yıl boyunca size yetecek su var. Çok devasa bir oran bu” ifadelerine yer verdi.

“Tamamen Tahtalı’dan kullanılırsa 4 ay, diğer kaynaklarla 8 aya kadar su var”

İzmir için yüzde 28 oranı değerlendiren Prof. Dr. Doğan Yaşar, tamamen Tahtalı’dan kullanılırsa 4 ay, diğer kaynaklarla birlikte 8 aya kadar su kullanılabileceğini aktardı.

Doğan Yaşar, “Yüzde 28, 80 milyon metreküp. Şu anda İzmir, yaklaşık 700 bin metreküp kullanıyor günde, o civarlarda. Bazen 600, bazen 750-700 bin olarak hesaplasak şöyle tamamen Tahtalı’dan kullanmak şartıyla en azından 4 ay gider; ama zaten diğer kaynaklarda var. 7-8 ay rahat suyumuz var. Burada suyu bugün için konuşmayalım; çünkü nüfusumuz çok daha artacak. Biz Tahtalı Barajı’nın dibini gördük 2007-2008 yılında. Yüzde 2’ye düştü. O günden bugüne İzmir nüfusu 750 bin daha arttı; yani çok ciddi rakam bunlar. Önümüzdeki 15 yıl sonra doğal olarak tekrar bir kurak dönem gelecektir. O zaman çok daha fakirleşeceğiz” şeklinde konuştu.

“İzmir’i gerçekten tehlike bekliyor”

Alınması gereken önlemlere de değinen Prof. Dr. Doğan Yaşar, şöyle devam etti:

“İzmir Büyükşehir Belediyesinin planlar yapması lazım; A, B ve C planları. Hiçbir şekilde hazırlığımız yok. Bir anda ne yağış kalacak 6-7 yıl içinde, hiçbir şey kalmayacak. Bu nedenle belediyenin bütün bunları hesaplaması lazım; yani biz şu anda doğal süreçte kurak dönemdeyiz. Benim hep önerim şudur; ihtiyacımız yok; ama mutlaka bir deniz suyu arıtma projesini yapmamız lazım ve rafta durması lazım. Su da tasarruf olmaz, verimli kullanırsınız. Su demek; devlet demektir. Suyun bittiği gün devlet biter. Dünyadaki bütün medeniyetlerin bitiş nedeni; yani sonların geliş nedeni kuraklıktık, soğumadır, susuzluktur ve tabi gıdasızlıktır. Bu nedenle bizim su da çok çok dikkat etmemiz lazım. Şuanda İzmir’i gerçekten tehlike bekliyor. Geçtiğimiz sene Süper El Nino başladı. İşte bu sıcaklığın nedeni o. Bunun arkasından La Nina gelir. El Nino dediğimiz, yaramaz oğlan çocuğudur İspanyolca’da. La Nina ortamı soğutur. Soğuduğu zaman da kuraklık başlar. İşte o zaman yağmurlar kesilince işimiz çok çok zor.”

Diğer barajların ise doluluk oranları şöyle; Balçova Barajı yüzde 68,3, Gördes Barajı yüzde 11,3, Ürkmez Barajı 41,15, Güzelhisar Barajı 81,61, Alaçatı Kutlu Aktaş Barajı 34,31.